direct naar inhoud van 2.3 Cultuurhistorie
Plan: Kristalbad-Eekhof
Status: onherroepelijk
Plantype: bestemmingsplan
IMRO-idn: NL.IMRO.0153.20090072-0004

2.3 Cultuurhistorie

Archeologie

Bij het opstellen van een bestemmingsplan moet onderzoek worden verricht naar de aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. Reeds vanaf het begin van de planvorming moet rekening worden gehouden met cultuurhistorische waarden, waar de archeologische waarden nadrukkelijk deel van uitmaken. Het rekening houden met archeologische waarden in ruimtelijke plannen en procedures is vastgelegd in de Wet op de Archeologische Monumentenzorg. Deze wet legt de zorgplicht voor het archeologisch erfgoed bij gemeenten en bepaalt dat archeologie voortaan binnen het instrumentarium van de ruimtelijke ordening dient te worden meegenomen. De kern van de nieuwe wetgeving is als volgt:

  • Het Rijk blijft verantwoordelijk voor de afgifte van monumentenvergunningen en voor de aanwijzing van archeologische rijksmonumenten;
  • De provincie kan archeologische attentiegebieden aanwijzen die moeten worden opgenomen in een bestemmingsplan van een gemeente en kan verplichtingen opleggen bij ontgrondingen;
  • De gemeente kan archeologische verplichtingen verbinden aan bouw-, sloop- en aanlegvergunningen;
  • De nieuwe regels gelden alleen bij nieuwe bestemmingsplannen alsmede bij wijzigingen en vrijstellingen/ontheffingen van bestaande bestemmingsplannen.

De gemeente heeft ten aanzien van het omgaan met archeologie een substantiƫle inhoudelijke beleidsruimte toegewezen gekregen om belangenafwegingen te maken. De nieuwe wet impliceert voor gemeenten het volgende:

  • Voor alle bodemverstoringen binnen de archeologische contouren op de bestemmingsplankaarten geldt een vergunningstelsel;
  • De vergunningaanvrager is financieel en operationeel verantwoordelijk;
  • De gemeente stelt de eisen en handhaaft ze.

Archeologiebeleid gemeente Enschede

Op 28 januari 2008 is door de gemeenteraad van Enschede het gemeentelijk archeologiebeleid vastgesteld. Hierin is opgenomen hoe Enschede vorm geeft aan "het rekening houden met archeologie". Op basis van het beleid dient archeologie op een dusdanig vroeg stadium te worden betrokken bij planontwikkelingen en/of aanvragen van bouw-, sloop- of aanlegvergunningen dat de risico's voorafgaand aan de werkzaamheden in kaart kunnen worden gebracht. Hierbij is het van belang dat inzicht bestaat in de archeologische verwachtingswaarde en de trefkans dat waardevolle archeologische waarden in de bodem aanwezig zijn. Daarbij geldt dat de geologie, de geomorfologie en de aard van de bodem zeer bepalend zijn voor de archeologische verwachtingswaarde. Gesteld kan worden dat tot de middeleeuwen nederzettingen meestal gelegen waren op de hooggelegen gronden (stroomruggen en oeverwallen). In de middeleeuwen en daarna heeft zich op een deel van deze gronden een esdek gevormd. Op deze hoger gelegen gebieden zijn resten van nederzettingen uit diverse periodes te verwachten. Op basis van kennis over het hiervoor genoemde kan een indicatie worden gegeven over hoe groot de kans is dat ergens waardevolle zaken in de bodem aanwezig zijn. Deze indicaties staan op de Algemene Archeologische Verwachtingskaart van de gemeente Enschede aangegeven. De Algemene Archeologische Verwachtingskaart van Enschede is opgebouwd uit aparte verwachtingskaarten voor de periode waarin de mensen als jagers en verzamelaars leefden en voor de periode waarin mensen sedentair gingen leven als landbouwers. Daarnaast zijn ontgrondingsgegevens en historische elementen, zoals hoeven, molens en landweren toegevoegd.

Archeologie en het plangebied "Kristalbad-Eekhof"

Uit de Archeologische Verwachtingskaart van de gemeente Enschede blijkt dat het Kristalbadgedeelte van het plangebied is gelegen in een gebied met deels een lage en deels een middelhoge tot hoge archeologische verwachtingswaarde. Het gebied met lage archeologische verwachtingswaarde is vrijgesteld van onderzoek. In het gebied met middelhoge tot hoge archeologische verwachtingswaarde dient archeologisch vooronderzoek plaats te vinden. De gronden waarop de ecologische verbindingszone en waterberging "Kristalbad" zullen worden gerealiseerd zijn (nog) geen eigendom van de ontwikkelende partijen en de huidige grondeigenaren hebben vooralsnog geen betredingstoestemming gegeven voor het uitvoeren van archeologisch onderzoek. Het archeologisch vooronderzoek zal daarom in een volgende projectfase alsnog moeten worden uitgevoerd. De eventuele kosten voor onderzoek en daaruit vloeiende kosten voor het opgraven of in situ borgen van archeologische waarden komen voor rekening van de ontwikkelende partijen. Tot uitvoering van het project kan pas worden overgegaan als het bevoegd gezag het gebied archeologisch heeft vrijgegeven. Het Eekhofgedeelte van het plangebied is volgens de Archeologische Verwachtingskaart van de gemeente Enschede gelegen in een gebied met een middelhoge archeologische verwachtingswaarde. Voor deze gebieden geldt op grond van de gemeentelijke Archeologische Beleidskaart het gebiedstype "Onderzoeksgebied B". Voor ontwikkelingen in gronden met dit gebiedstype geldt een archeologische onderzoeksplicht indien de totale bodemverstoring groter is dan 500 m2 met een bijbehorende bodemverstoring van meer dan 50 centimeter. De in het bestemmingsplan "Kristalbad-Eekhof" mogelijk gemaakte nieuwe ontwikkelingen op het landgoed "De Eekhof" hebben een totale bodemverstoring van ruim minder dan 250 m2, op grond van het gemeentelijk archeologiebeleid kan hiervoor dus worden afgezien van archeologisch onderzoek. Mochten er tijdens de uitvoering van de werkzaamheden toch archeologisch waardevolle vondsten worden gedaan dan dient dit te worden gemeld bij het bevoegd gezag (de gemeente Enschede) en treedt alsnog het archeologisch onderzoeksproces op grond van de Monumentenwet in werking. Voor het overige worden in het Eekhofgedeeltevan het plangebied geen nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt, een onderzoek naar de archeologische verwachtingswaarde kan voor dit gebied dan ook achterwege blijven.

Conclusie
Gelet op het bovenstaande zijn er vanuit het oogpunt van archeologie geen belemmeringen aanwezig voor de uitvoerbaarheid van het bestemmingsplan.

Monumenten

In het plangebied van het bestemmingsplan "Kristalbad-Eekhof" zijn een tweetal objecten met de status van rijksmonument of gemeentelijk monument aanwezig.

Rijksmonument: Hengelosestraat 751, Tuinaanleg "De Eekhof"

De tuin uit 1932, naar een ontwerp van D.F. Tersteeg, is van algemeen en tuinhistorisch belang:

  • als vrijwel gaaf en daardoor zeldzaam voorbeeld van een rond 1930 en voque zijnde tuinstijl, de zogenaamde nieuw-architectonischr tuinstijl, waarbij ondermeer gebruik werd gemaakt van symmetrie-assen, hoogteverschillen en gemetselde elementen;
  • vanwege de estethische kwaliteiten van het ontwerp;
  • als karakteristiek voorbeeld uit het oeuvre van D.F. Tersteeg, in het bijzonder als voorbeeld van een van zijn latere werken.

afbeelding "i_NL.IMRO.0153.20090072-0004_0007.jpg"

afbeelding: Landhuis en tuin "De Eekhof"

Gemeentelijk monument: Hengelosestraat 751, Landhuis "De Eekhof"

Het landhuis "De Eekhof" is van algemeen belang vanwege de architectuur- en cultuurhistorische waarden die tot uitdrukking komen in:

  • de gaafheid van het hoofdvolume en de detaillering;
  • de ensemblewaarde met de door D.F. Tersteeg ontworpen tuin;
  • de betekenis van het landhuis als onderdeel van het oeuvre van W. van der Leck;
  • de typologie; een goed voorbeeld van een landhuis uit de jaren '30 van de 20ste eeuw.

Voor de monumenten is in het bestemmingsplan geen planologsich-juridische beschermingsregeling opgenomen. De bescherming van deze monumenten vindt plaats op grond van de Monumentenwet 1988 en de gemeentelijke Monumentenverordening Enschede 2003.